Problemy z polskimi tłumaczeniami w serii Legendy Ethshar

Tłumaczeniem wydanych do tej pory po polsku części Legend Ethshar zajmowały się jak dotąd dwie osoby, Sylwia Twardo ('Jednym Zaklęciem') i Elżbieta Gepfert ('Niedoczarowany Miecz' i 'Wódz mimo Woli'). Tłumaczenia te różnią się między sobą w pewnych detalach, dlatego w niniejszym artykule zamierzam omówić te różnice i odnieść je do wersji oryginalnej. Sądzę, że pomoże to w dokładniejszym zrozumieniu wewnętrznej logiki serii i świata Ethsharu i czerpaniu jak największej przyjemności z czytania.

Nazwy szkół magii

Najbardziej dotkliwe niezgodności w tłumaczeniach dotyczą nazw poszczególnych szkół magii. Ethshar zna ich całe mnóstwo, ale najważniejsze z nich w oryginalnej wersji językowej nazywają się: wizardry, warlockry, witchcraft, theurgy, demonology oraz sorcery.

Słownik polsko-angielski nie określa jednoznacznie relacji pomiędzy tymi słowami, a ich polskimi odpowiednikami, traktując większość z nich jako synonimy. Z tego powodu przetłumaczenie ich jako odrębnych nazw jest nadzwyczaj trudne i w poszczególnych tłumaczeniach zaistniały różne kombinacje.

Wizard, czyli jak najczęściej tłumaczy się obecnie (patrz Harry Potter, Władca Pierścieni czy Świat Dysku) - czarodziej - w 'Jednym Zaklęciem' został przetłumaczony jako czarnoksiężnik. W czasie, gdy powstawało tłumaczenie 'Jednym Zaklęciem', nikt nie słyszał jeszcze o Harrym Potterze, a tradycje, o ile jakiekolwiek istniały, różniły się od obecnych. Niestety, w tłumaczeniu książki 'Wódz mimo Woli' słowo czarnoksiężnik zostało użyte do nazwania przedstawiciela innej szkoły magii, co prowadzi do poważnej niekonsekwencji. W książkach 'Niedoczarowany Miecz' i 'Wódz mimo Woli' wizard jest tłumaczone jako mag.

Warlock - w 'Nocy Szaleństwa' można znaleźć nawet pochodzenie słowotwórcze tej nazwy (którego przetłumaczenie będzie stanowiło nie lada wyzwanie) - to zgodnie z obecnymi konwencjami czarnoksiężnik. W ten sposób to słowo przetłumaczone w książce 'Wódz mimo Woli', natomiast w 'Jednym Zaklęciem' słowo warlock jest tłumaczone jako mag prestidigitator. Ale mag krzyczący po nocach na pokładzie Złotej Mewy w 'Jednym Zaklęciem' i czarnoksiężnik Vond w książce 'Wódz mimo Woli' to przedstawiciel tej samej szkoły magii (a kto wie, czy nie jest to wręcz ten sam bohater - skala czasowa obu powieści pozwala na takie spekulacje).

Słowo witch, w większości obecnie tłumaczonych książek fantasy to wiedźma, i w ten sposób jest też przetłumaczone w 'Jednym Zaklęciem'. Z kolei w książkach 'Niedoczarowany Miecz' i 'Wódz mimo Woli' jest tłumaczone jako czarodziejka (lub czarodziej, zależnie od płci). Wiedźmy rodzaju męskiego nie zdarzają się często w literaturze fantasy, stąd pewnie pomysł tłumaczki, żeby użyć słowa które po polsku występuje w obu rodzajach, lecz prowadzi to do kolejnych niezgodności pomiędzy tłumaczeniami.

Sorcerer w 'Jednym Zaklęciem' jest tłumaczone jako szaman, zaś w książkach 'Niedoczarowany Miecz' i 'Wódz mimo Woli' jako czarownik. W obu przypadkach chodzi o tą samą szkołę, której tradycje wywodzą się z dawnego północnego Imperium.

Nazwy zaklęć

Kilka niezgodności pomiędzy tłumaczeniami występuje również w nazwach zaklęć. Zaklęcia Ethsharyjskie zostały z góry opracowane przez autora przed powstaniem książek, i ich właściwości są konsekwentnie przestrzegane w poszczególnych powieściach, a różne tłumaczenia ich nazw mogą trochę utrudnić ich skojarzenie w polskich wersjach.

Galger's Singing Spell, zaklęcie powodujące, że przedmiot po dotknięciu zaczyna śpiewać, w 'Jednym Zaklęciem' jest przetłumaczone jako Zaklęty Śpiew Galgera a w 'Wodzu mimo Woli' - Śpiewające Zaklęcie Galgera.

Lewitacja Tracela została przetłumaczona identycznie w obu wersjach przekładu, lecz w 'Jednym Zaklęciem' został popełniony błąd innego rodzaju: jest tam przetłumaczone, że zaklęcie powoduje, że krople deszczu zawisają w powietrzu, podczas gdy w wersji oryginalnej jest powiedziane, że zaklęcie wymaga kropli deszczu złapanej w locie (jako jeden ze składników). Sformułowanie zastosowane w wersji oryginalnej może być interpretowane na obydwa sposoby. W innych opowieściach Ethsharyjskich jest wytłumaczone, że Lewitacja Tracela pozwala człowiekowi wznieść się pionowo w górę, zatrzymać się w powietrzu, oraz łagodnie pionowo wylądować. Z zaklęcia korzystają bohaterowie książki 'Wódz mimo Woli', ale najdokładniejszy jego opis można znaleźć w 'Odtworzeniu Ithanalina'. Obu tych książek nie było jednak na rynku w czasie powstawania polskiego tłumaczenia 'Jednym Zaklęciem'.

Sanguinary Deception, czyli zaklęcie powodujące, że człowiek wygląda jak rozkładający się trup, w 'Jednym Zaklęciem' zostało przetłumaczone jako Krwawy Podstęp a w 'Niedoczarowanym Mieczu' jako 'Krwawe Oszustwo', ale chodzi w obu przypadkach o to samo zaklęcie.

Nazwy miast

Ostatnią różnicą pomiędzy tłumaczeniami, którą wymienię, są nazwy poszczególnych stolic Hegemonii Ethshar. W wersji oryginalnej, nazywają się one Ethshar of the Rocks , Ethshar of the Sands i Ethshar of the Spices. W 'Jednym Zaklęciem' występują dwa ostatnie, przetłumaczone jako Ethshar Dolne i Ethshar Górne, natomiast w Niedoczarowanym Mieczu jest mowa o wszystkich trzech, i nazwy są przetłumaczone tu bardziej dosłownie, a mianowicie Ethshar na Skałach, Ethshar na Piaskach i Ethshar Korzenny. Najważniejsze, co trzeba tu skojarzyć, dla zrozumienia zgodności pomiędzy książkami, to że Ethshar Górne i Ethshar Korzenny to w wersji oryginalnej to samo miasto. W 'Wodzu mimo Woli' występuje nawet opis Ulicy Magów/Czarnoksiężników z wymienionymi tymi samymi szyldami które oglądał Tobas w 'Jednym Zaklęciem'.

Postaram się jeszcze poszukać dalszych przykładów, artykuł będzie stopniowo uzupełniany.

Lista artykułów związanych z serią.

W jakiej kolejności czytać Legendy Ethshar
W wersji polskiej obecne są na razie tylko pierwsze trzy części serii Legendy Ethshar: 'Niedoczarowany Miecz', 'Jednym Zaklęciem' oraz 'Wódz mimo Woli'...
Autor: TJ, Seria: Legendy Ethshar